Thymele Logo
Search

ομαδικός χορός [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Χορός τον οποίο εκτελεί σύνολο χορευτών και χορευτριών ως ενιαία ομάδα, με κοινό ρυθμό και συντονισμένη κίνηση, σε αντιδιαστολή προς τον ατομικό και τον ζευγαρωτό χορό· απαντά σε παραδοσιακές, κοινωνικές, λατρευτικές και σκηνικές μορφές και σε κάθε χωρική διάταξη (κύκλο, γραμμή, σειρές ή ελεύθερους σχηματισμούς).

Ανάπτυξη

Ο ομαδικός χορός ορίζεται από τη συμμετοχή ενός συνόλου χορευτών και χορευτριών και από τη συλλογική οργάνωση της κίνησης, όχι από το σχήμα που διαγράφει στον χώρο. Η εθνοχορολογία διακρίνει, με κριτήριο τη σύνθεση του συνόλου, τους ατομικούς, τους ζευγαρωτούς και τους ομαδικούς χορούς. Ο ομαδικός χορός αναπτύσσεται σε ανοικτό ή κλειστό κύκλο, σε γραμμή, σε αντικριστές σειρές ή σε ελεύθερους σχηματισμούς· ο κυκλικός χορός αποτελεί ειδικότερη περίπτωσή του, η οποία ορίζεται από τη διάταξη. Τη συνοχή του συνόλου εξασφαλίζουν ο κοινός ρυθμός, το κοινό βηματικό μοτίβο και, συχνά, οι λαβές από τα χέρια, τους ώμους ή τη μέση. Ο ιστορικός William H. McNeill [Ουίλλιαμ Χ. ΜακΝήλ] ονόμασε «μυϊκό δεσμό» [muscular bonding] το αίσθημα συλλογικότητας που γεννά η συγχρονισμένη κίνηση και το ανίχνευσε τόσο στον χορό της κοινότητας όσο και στη στρατιωτική άσκηση (Keeping Together in Time [Κρατώντας μαζί τον ρυθμό], 1995).


Στις παραδοσιακές κοινωνίες ο ομαδικός χορός συνόδευε τις γιορτές, τη λατρεία και τις κρίσιμες στιγμές του κοινοτικού βίου και λειτουργούσε ως μέσο συνοχής. Στον ελληνικό χώρο ο συρτός, ο καλαματιανός και ο τσάμικος χορεύονται από το σύνολο με κοινό βηματισμό, ενώ ο πρώτος χορευτής ή η πρώτη χορεύτρια αυτοσχεδιάζει. Ανδρικοί πολεμικοί χοροί, όπως η σέρα των Ποντίων, γνωστή και ως πυρρίχιος, προβάλλουν την πειθαρχία και τη δύναμη της ομάδας. Ο ομαδικός χορός συνδέεται με τη γιορτή και τη λατρεία και σε άλλους πολιτισμούς, όπως ο χορός sambalpuri [σαμπαλπούρι] της δυτικής Οδίσα στην Ινδία


Στον σκηνικό χορό και στο θέατρο το σύνολο πλαισιώνει τους/τις σολίστ ή αναλαμβάνει το ίδιο τον κύριο ρόλο. Στο κλασσικό μπαλέτο το σώμα μπαλέτου [corps de ballet] εκτελεί ενιαία χορογραφία με αυστηρή συμμετρία· στην «Είσοδο των Σκιών» της Μπαγιαντέρας [La Bayadère, 1877] του Marius Petipa [Μαριύς Πετιπά] οι χορεύτριες επαναλαμβάνουν την ίδια φράση σε απόλυτο συγχρονισμό. Στις νεότερες παραστάσεις αρχαίου δράματος ο Χορός αντιμετωπίστηκε ως συλλογικό σώμα που άδει, απαγγέλλει και κινείται ενιαία: στα πολυπρόσωπα σύνολα του Max Reinhardt [Μαξ Ράινχαρτ] στο König Ödipus [Οιδίπους Τύραννος, 1910], στον Προμηθέα Δεσμώτη των πρώτων Δελφικών Εορτών (1927), με χορογραφία της Eva Palmer-Sikelianos [Εύα Πάλμερ-Σικελιανού], στις παραστάσεις του Φώτου Πολίτη και του Δημήτρη Ροντήρη για το Εθνικό Θέατρο και στους Ατρείδες [Les Atrides, 1990–1992] του Théâtre du Soleil [Θέατρο του Ήλιου] σε σκηνοθεσία της Ariane Mnouchkine [Αριάν Μνουσκίν].


Στον Μεσοπόλεμο ο ομαδικός χορός απέκτησε μαζικές διαστάσεις. Ο Rudolf von Laban [Ρούντολφ φον Λάμπαν] οργάνωσε από τη δεκαετία του 1920 κινησιακές χορωδίες [Bewegungschöre], στις οποίες μεγάλος αριθμός ερασιτεχνών χόρευε σε υπαίθριους ή ευρείς χώρους, με στόχο τη βιωματική συμμετοχή όλων στον χορό. Το ιδεώδες της συλλογικότητας προσέγγισε τα θεάματα του εθνικοσοσιαλισμού· η χορογραφία του Λάμπαν Vom Tauwind und der neuen Freude [Για τον άνεμο της τήξης και τη νέα χαρά], προορισμένη για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου (1936), απαγορεύτηκε ωστόσο μετά τη γενική δοκιμή. Ο θεωρητικός Siegfried Kracauer [Ζίγκφριντ Κρακάουερ] ερμήνευσε στο δοκίμιο "Das Ornament der Masse" [«Ο μαζικός διάκοσμος», 1927] τους γεωμετρικούς σχηματισμούς των Tiller Girls [Τίλλερ Γκερλς] ως αισθητική αντανάκλαση της καπιταλιστικής ορθολογικότητας: το σώμα κάθε χορεύτριας λειτουργεί ως εξάρτημα ενός μηχανισμού. Παρόμοια λογική διέπει τις χορογραφίες των τελετών έναρξης μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων.


Σήμερα ο ομαδικός χορός εκτείνεται από τα σύνολα των μιούζικαλ και των χορευτικών σόου έως τον αθλητικό ομαδικό χορό, όπως το cheerleading και οι σχολικές ομάδες kickline, κληρονόμοι των Tiller Girls, τον χορό σε γραμμή [line dance] και τις ομάδες [crews] του χορού του δρόμου, όπου τα μέλη, ακόμη κι όταν χορεύουν διαδοχικά, διαμορφώνουν κοινή κινητική ταυτότητα. Στη χοροθεραπεία η ομαδική συνεδρία, συχνά σε κύκλο, αξιοποιεί τη ρυθμική συγχρονία για να ενισχύσει την επικοινωνία και το αίσθημα του ανήκειν. Ο ομαδικός χορός διατηρεί έτσι, σε όλες του τις μορφές, την ένταση ανάμεσα στην προσωπική έκφραση και στη συλλογική ταυτότητα.

Αγγλικά
group dance
Γαλλικά
danse de groupe, la
Γερμανικά
Gruppentanz, der
Ιταλικά
danza di gruppo, la

Συνώνυμα

συλλογικός χορός

Σχετικοί όροι

χοροτράγουδο, ανθρωπολογία του χορού, εθνογραφία χορού, δημοτικός χορός, γλέντι, εθνικός χορός, μαζική κουλτούρα

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"In the earliest cultures any tie between the dancers is slight; everyone dances for himself without touching his neighbor, without making his motions or even the directions of his movement correspond. This stage extends even into the higher cultures. […] In a higher level the choral dancers almost always touch one another and thus force themselves into the same stride and the same movement. The closer the contact, the stronger is the social character of the choral. They hold hands, they place their hands on the shoulders or hips of their neighbors, or they lock arms […]."


«Στους πρωιμότερους πολιτισμούς κάθε δεσμός ανάμεσα στους χορευτές είναι χαλαρός· ο καθένας χορεύει για τον εαυτό του, χωρίς να αγγίζει τον διπλανό του και χωρίς να συντονίζει μαζί του τις κινήσεις του ή έστω την κατεύθυνση της κίνησής του. Το στάδιο αυτό εκτείνεται ακόμη και στους ανώτερους πολιτισμούς. […] Σε ανώτερη βαθμίδα οι χορευτές του ομαδικού χορού αγγίζουν σχεδόν πάντα ο ένας τον άλλον και έτσι εξαναγκάζονται σε κοινό βήμα και κοινή κίνηση. Όσο στενότερη είναι η επαφή, τόσο ισχυρότερος είναι ο κοινωνικός χαρακτήρας του ομαδικού χορού. Πιάνονται από τα χέρια, ακουμπούν τα χέρια τους στους ώμους ή στους γοφούς των διπλανών τους ή πλέκουν τα μπράτσα τους […].»

Ο μουσικολόγος Curt Sachs [Κουρτ Ζακς] διακρίνει βαθμίδες στον ομαδικό χορό [choral dance] ανάλογα με τη σωματική επαφή των χορευτών και των χορευτριών: στους πρωιμότερους πολιτισμούς κάθε μέλος κινείται ανεξάρτητα, ενώ σε ανώτερη βαθμίδα οι λαβές από τα χέρια, τους ώμους ή τους γοφούς επιβάλλουν κοινό βήμα και κοινή κίνηση. Όσο στενότερη είναι η επαφή, τόσο ισχυρότερος είναι κατά τον Ζακς ο κοινωνικός χαρακτήρας του ομαδικού χορού. Η εξελικτική και ευρωκεντρική οπτική της μελέτης (1933) έχει δεχθεί κριτική από τη μεταγενέστερη εθνοχορολογία, ενώ το έργο παραμένει σημείο αναφοράς για την ιστορία του χορού.

Sachs, C. (1963). World history of the dance (B. Schönberg, Μετ.). New York: W. W. Norton. (Πρωτότυπη έκδοση 1933). Βλ. σσ. 143–144.

Quote Icon

«Σημερινοί χορευτές, πολλές φορές, φτάνουν στην έκσταση και ταυτόχρονα, με κινήσεις πειθαρχημένες, λιτές, ολοκληρωμένες, καθαρμένες από το χρόνο, υπακούν σ’ ένα προκαθορισμένο τελετουργικό. Ένα απλό τίναγμα του χεριού κι ένα αργόσυρτο κυκλικό πάτημα του ποδιού στη γη, έχουν τόση εσωτερική δύναμη που ο χορός γίνεται ένας “υπερβατικός κινησιακός διαλογισμός". Ο αρχετυπικός χαρακτήρας πολλών λαϊκών μας χορών, βοηθάει να αισθανθείς πως η “χρυσή κλωστή” τους χάνεται σε πανάρχαιους χρόνους. Ομαδικοί χοροί και δρώμενα μεγάλων χριστιανικών εορτών που αντιστοιχούν σε αρχαίες τελετουργίες, μας συνταράσσουν και ίσως να μας φέρνουν κοντά σε διονυσιακές λατρείες.»

Στο κείμενο που συνόδευσε τις Χοηφόρες του Αισχύλου [Aeschylus] σε μετάφραση, σκηνοθεσία και χορογραφία του Κώστα Τσιάνου (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Λάρισας – Θεσσαλικό Θέατρο, 2009· επανάληψη της παράστασης του 1992), οι λαϊκοί χοροί παρουσιάζονται ως φορείς αρχετυπικής μνήμης. Οι ομαδικοί χοροί και τα δρώμενα των μεγάλων χριστιανικών εορτών συνδέονται με αρχαίες τελετουργίες, ενώ η πειθαρχημένη και λιτή κίνηση προβάλλεται ως πηγή έκστασης για τη σύγχρονη σκηνή.

ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Λάρισας – Θεσσαλικό Θέατρο. (2009). Χοηφόρες του Αισχύλου [Πρόγραμμα παράστασης]. dspace.dimosbyrona.gr...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Η σέρα, γνωστή και ως πυρρίχιος, ανδρικός πολεμικός χορός των Ποντίων, από τους Μιχάλη Καραβέλα

"Entrance of the Shades" ["Η είσοδος των Σκιών"], από την τρίτη πράξη της Μπαγιαντέρας [

Οι Tiller Girls [Τίλλερ Γκερλς], ως Tiller Sunshine Girls, στην ταινία Half Shot at…

Η ομάδα kickline του Sanford H. Calhoun High School [Λυκείου Σάνφορντ Χ. Κάλχουν] (Μέρικ, Νέα…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ο sambalpuri [σαμπαλπούρι], ομαδικός λαϊκός χορός της δυτικής Οδίσα στην Ινδία, που χορεύεται στις γιορτές…

Μέλη του Χορού των Ωκεανίδων ποζάρουν στην ορχήστρα του αρχαίου θεάτρου των Δελφών κατά τις…

Μάθημα χορού στο Χορογραφικό Ινστιτούτο [Choreographisches Institut] του Rudolf von Laban [Ρούντολφ φον Λάμπαν] στο…

Χορευτές και χορεύτριες του Alvin Ailey American Dance Theater [Αμερικανικό Θέατρο Χορού Άλβιν Έιλι] στο

βασική

Billings, J., Budelmann, F., & Macintosh, F. (Επιμ.). (2013). Choruses, ancient and modern. Oxford: Oxford University Press.

Fischer-Lichte, E. (2024). Θέατρο, θυσία, τελετή: Μορφές πολιτικού θεάτρου (Β. Αρδίτης, Μετ.). Αθήνα: Γκόνης. (Πρωτότυπη έκδοση 2005)

Kracauer, S. (1995). The mass ornament: Weimar essays (T. Y. Levin, Μετ. & Επιμ.). Cambridge, MA: Harvard University Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1963)

McNeill, W. H. (1997). Keeping together in time: Dance and drill in human history. Cambridge, MA: Harvard University Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1995)

Millard, O. (2015). Moving towards a group dance. The International Journal of Arts Theory and History, 10/3, σσ. 43–51.

Payne, H. (1990). Creative movement and dance in groupwork. Self & Society, 18/5, σσ. 16–17. doi.org...

Percy, M. C. (2015). Movement choirs and the Nazi Olympics. Στο N. George-Graves (Επιμ.), The Oxford handbook of dance and theater (σσ. 775–793). Oxford: Oxford University Press.

Pratt, C. (2017). Together we move: Creating a Laban-style movement choir. Στο V. Karkou, S. Oliver & S. Lycouris (Επιμ.), The Oxford handbook of dance and wellbeing (σσ. 589–606). Oxford: Oxford University Press.

Sachs, C. (1963). World history of the dance (B. Schönberg, Μετ.). New York: W. W. Norton. (Πρωτότυπη έκδοση 1933)

Τυροβολά, Β. Κ., Καρεπίδης, Ι. Κ., & Κάρδαρης, Δ. Γ. (2007). «Ποντιακοί χοροί»: Παρελθόν και παρόν. Δομική-μορφολογική και τυπολογική προσέγγιση. Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή και τον Αθλητισμό, 5/2, σσ. 240–263.

συμπληρωματική

Chaiklin, S., & Wengrower, H. (Επιμ.). (2009). The art and science of dance/movement therapy: Life is dance. New York: Routledge.

Karkou, V., Oliver, S., & Lycouris, S. (Επιμ.). (2023). Χορός και ευεξία (Χ. Παπακώστας, Επιστ. Επιμ.). Θεσσαλονίκη: Δίσιγμα. (Πρωτότυπη έκδοση 2017)

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. ομαδικός χορός. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ομαδικός χορός

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «ομαδικός χορός». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ομαδικός χορός.

MLA

«ομαδικός χορός». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ομαδικός χορός.

1388